گاهی فکر می‌کنیم اخلاق بد یا صفت رذیله‌ای که داشتیم، از بین رفته است. اما پس از مدتی، دوباره به آن احساس گرایش می‌کنیم. آیا این یعنی همۀ تلاش‌هایمان برای کنار گذاشتن آن اخلاق بد، بیهوده بوده است؟

جواب: این اتفاق، زمانی می‌افتد که ما فقط برای قطع شاخ و برگ‌های آن اخلاق بد، تلاش کرده باشیم و ریشه‌اش هنوز پابرجا باشد.

مثلاً اگر حسد داریم، سعی کرده‌ایم هرطور شده، جلوی خود را بگیریم و آن را ابراز نکنیم. شاید هم مدتی موفق بوده‌ایم و توانسته‌ایم خود را فرد خیرخواهی نشان دهیم. اما دنبال این نرفته‌ایم که حسد از کجا ریشه می‌گیرد و چرا ما نمی‌توانیم خوبی دیگران را ببینیم. یعنی ویروس حسد را در خود نگه داشته‌ایم و گذاشته‌ایم هر از گاه، فعال شود؛ اما فعالیتش را در درون خفه کرده‌ایم و نگذاشته‌ایم دیگران بفهمند. به همین دلیل، بیماری درونمان شدیدتر شده است.

مثل بیماری که به جای درمان، فقط مسکّن می‌خورد و علائم بیماری مثل تب و درد را مخفی می‌کند. لذا نه تنها بهبود نمی‌یابد، بیماری‌اش کهنه‌تر و پیشرفته‌تر می‌شود و درمانش سخت‌تر.

وقتی ریشۀ بیماری -چه جسمی و چه روحی- باقی باشد، آتش زیر خاکستر می‌شود و بالأخره با تغییر شرایط در یک میدان امتحان، به حدّ انفجار می‌رسد و در عمل نیز خود را نشان می‌دهد. پس راه چاره، ریشه‌کن کردن رذایل اخلاقی است. اگر ریشه را از بین ببریم، شاخ و برگ هم خشک و نابود می‌شود، نه پنهان. اما این، کاری عمیق و زمان‌بر است و به تدریج نتیجه می‌دهد. برخلاف مجاهده‌های صوری و ریاضت‌های غیرشرعی که ممکن است زودبازده به نظر برسد؛ اما ماندگار نیست و نباید دهان انسان را آب بیندازد.

احکام شرع و سیرۀ امامان معصوم(علیهم‌السلام) پر است از راه‌هایی که به شناسایی و از بین بردن ریشۀ رذایل، کمک می‌کند. پس باید قدم به قدم با دین و ولایت، حرکت کنیم؛ ناامید هم نشویم، حتی اگر طول بکشد. ممکن است در ابتدا، هنوز آن صفت بد از ما ظهور کند؛ ولی به تدریج کم‌رنگ‌تر از قبل می‌شود و کم‌کم رو به نابودی می‌رود. خود فرد هم متوجه این تغییر می‌شود و رنگ باختن آن صفت بد را در درونش می‌بیند.

این را هم فراموش نکنیم که تضرع و دست به دامان خدا و ائمه(علیهم‌السلام) شدن، همواره به انسان کمک می‌کند و به او قدرت ادامۀ راه را می‌دهد. زیرا اصل کار، به دست آن‌هاست و آنان، طبیبان مهربانی هستند که جان انسان‌ها را درمان می‌کند. همان که در زیارت زیبای جامعۀ کبیره می‌خوانیم:

"جَعَلَ صَلاتَنَا عَلَیكُمْ وَ مَا خَصَّنَا بِهِ مِنْ وَلایتِكُمْ طِیباً لِخَلْقِنَا وَ طَهَارَةً لِأنْفُسِنَا وَ تَزْكِیةً لَنَا وَ كَفَّارَةً لِذُنُوبِنَا... بِمُوَالاتِكُمْ عَلَّمَنَا اللهُ مَعَالِمَ دِینِنَا وَ أصْلَحَ مَا كَانَ فَسَدَ مِنْ دُنْیانَا."

[خداوند] صلوات ما بر شما و آنچه را که از ولایتتان مخصوص ما کرد، پاکیِ خَلق، طهارت جان، تزکیۀ وجود و کفّارۀ گناهانمان قرار داد... و به موالات شما، معالم دینمان را به ما آموخت و آنچه از دنیایمان را که فاسد شد، اصلاح کرد.