چرا پس از توبه، باز هم افکار و خاطرات گذشته از ذهن پاک نمی‌شود؟

جواب: در بدن انسان، اعضای گوناگونی وجود دارد که هرکدام قوّه‌ای را ظهور می‌دهد. مثلاً گوش، قوّۀ شنوایی را ظهور می‌دهد و چشم، اسباب ظهور قوّۀ بینایی است. تمام این اعضا و قوا از طریق نفس ناطقه فرماندهی می‌شوند؛ یعنی مرکز تمام آن‌ها نفس ناطقه است. خاصیت نفس ناطقه هم تجرد است و هرچه از طریق اعضا و قوا به آن داده شود، به عالم تجرد می‌رود و به نوعی ماندگار می‌شود. برای همین است که در تعالیم دین تاکید شده در خوردن، خوابیدن، دیدن، شنیدن و...دقت داشته باشیم و آداب و احکام را رعایت کنیم.

بنابراین افکار و خاطرات گذشته، باقی می‌ماند و پاک نشدن آن، هشدار و زنگ خطری است برای یادآوری این نکته که در صحیفۀ جانمان چه داریم. اگر به خاطرات نادرست، میل و کشش نداشته باشیم، معلوم می‌شود فقط در ذهن است و وارد قلب نشده؛ که در این صورت، کار آسان‌تر است و راحت‌تر می‌شود آثارش را پاک کرد. اما اگر وارد قلب شده و گرایش و ملکۀ وجودمان باشد، پاک کردنش بسیار سخت است. پس بهتر است در همین دنیا تلاش کنیم تا پاک شود؛ وگرنه در برزخ باید سختی‌اش را تحمل کنیم و معطّل شویم.

برای تطهیر فکر و قلب نيز باید از اسباب و علل معنوی مدد جست؛ مانند محبت به حضرات معصومين(علیهم السلام)، توسل به ایشان و مشغول کردن خود به معارف دینی و توحیدی.