مگر اختیار را خدا به انسان نداده؛ پس آیا می‌توان گفت كسی كه شقاوت را انتخاب می‌كند، خدا شقی‌اش كرده است؟

 جواب: خواست اصلی خدا و مشيت الهی اين است که انسان‌، سعید شوند؛ ولی در عین حال به او، حقّ انتخاب داده است. یعنی به او اختیار داده تا خودش انتخاب كند که شقی شود یا سعید. پس انسان، هم اختیار سعادت دارد و هم اختیار شقاوت. لذا اگر شقی شود، خودش خواسته است؛ در حالی که می‌توانست این مسیر را انتخاب نكند.

اصلاً شقاوت و خودی‌ها، تبعی است و اصل، فقط وجود و سعادت است. پس انسان شقی با انتخاب خود، در واقع، تبع یا عدم را گرفته است؛ و برای همین، نهایت كارش، درد و فشار و جهنم می‌شود. جهنم یعنی استفاده نکردن از بهشت، که فی‌نفسه مورد ارادۀ حق‌تعالی قرار نگرفته است؛ مثل تشنگی كه عدم خوردن آب است و فی‌نفسه وجود خارجی ندارد. اصالت، با آب است؛ اما اگر ما تشنه می‌شویم، از آن روست که آب را نخورده‌ایم!

در واقع آن چیزی كه خدا خواسته، سعادت است؛ آنچه به ما داده، كمال و آنچه ایجاد كرده، بهشت است؛ منتها اگر ما نخواهیم مسیر كمال و سعادت را طی کنیم، اختیار و حقّ انتخاب داریم که شقی و جهنمی شویم. اما اگر طبق مشیت خدا که كمال و سعادت است، حركت كنیم، حتی اگر در بین راه دچار خطا و گناه شویم، خودش ما را بیرون می‌كشد و مسیر توبه، عفو و غفران را برایمان باز می‌کند، تا باب خودی و انتخاب سوء را ببندد.